Uluabat Gölü Siyanobakteri (Mavi-Yeşil Alg) Çesitliliğinin, Mevcut Siyanobakteri Toksinlerinin ve Toksik SiyanobakteriTürlerinin Belirlenmesi

Abstract

Bir RAMSAR alanı olan Uluabat Gölü Marmara Bölgesi?nde Bursa ilinin batısında yer alan sığ bir göldür. 1960?lı yıllardan itibaren artan insan nüfusu, tarım faaliyetleri, hayvancılık ve madencilik gibi faktörlerden dolayı Uluabat Gölü?nde belirgin bir ötrofikasyon gözlemlenmektedir. Uluabat Gölü?nde toksin oluşturma potansiyeli olan siyanobakteriler ve yaz aylarında siyanobakteri çoğalmaları da bildirilmiştir. Ancak bu gölde fitoplankton çeşitliliği üzerine yapılan çalışmalar kısıtlıdır ve siyanobakteriyel toksinler için yapılmış bir çalışma yoktur. Bu projenin amaçları göldeki fiziko-kimyasal parametreler ile fitoplankton çeşitliliği arasındaki ilişkileri incelemek, özellikle siyanobakteri çeşitliliğini ortaya koymak, mevcut siyanobakteri toksinlerini tespit etmek ve üreticilerini belirlemek olmuştur. Bu doğrultuda çeşitli biyokimyasal, kimyasal ve genetik yöntemler kullanılmıştır. Uluabat Gölü arazi çalışmaları 2015 ve 2016 yıllarının yaz aylarında gölün 4 farklı noktasında gerçekleştirilmiş ve toplamda 48 örnekleme yapılmıştır. İki yıl arasında ciddi farklılıklar gözlenmiş ve toplam azot, toplam fosfor, çözünmüş silika ve klorofil-a derişimleri 2016 yılında %50?nin üzerinde artış göstermiştir. Su kalitesi kriterlerine, döneme ve örnekleme noktasına bağlı olarak göl mezotrofik ve hipertrofik arasında değişim göstermiştir. 2015 yılında siyanobakterilerin toplam fitoplankton biyokütlesi içindeki oranı %31 ile %80 arasında değişim gösterirken, 2016 yılında bu değer %14 ile %55 arasında değişim göstermiştir. Gölden toplanan tüm örnekler siyanobakteriyel toksinlerden mikrosistin, nodülarin, silindrospermopsin, saksitoksin ve anatoksin için biyokimyasal ve genetik yöntemlerle incelenmiştir. Tüm örneklerin yüksek derişimde mikrosistin içerdiği tespit edilmiştir. LC MS/MS analizi Uluabat Gölü?nde 19 farklı mikrosistin çeşidinin var olduğunu ortaya koymuştur. Aynı örneklerden izole edilen genomik DNA?larda PZR ile mcyA genleri tespit edilmiş, klonlanmış ve dizilenmiştir. Filogenetik analiz göldeki mikrosistin üreticisinin Microcystis sp. olduğunu ortaya koymuştur. Gölden 17 adet siyanobakteri suşu izole edilmiş, 9 tanesi ELISA?da, 5 tanesi PZR?de mikrosistin için pozitif sonuç vermiştir. Her iki yöntemle de doğrulanan mikrosistin üreticileri Microcystis sp olmuştur. LC-MS/MS analizi yapılan bir Microcystis aeruginosa izolatının 22 farklı mikrosistin çeşidi ürettiği belirlenmiştir. Gölde ve izolatta tespit edilen mikrosistin çeşitliliği dünyadaki benzerleri içinde ilk sıralardadır.