SAPONARIA PROSTRATA WILLD. SUBSP. ANATOLICA HEDGE (CARYOPHYLLACEAE) BİTKİSİNİN İÇERDİĞİ SAPONİNLERİN BELİRLENMESİ

Abstract

Bitkiler yüzyıllardır çeşitli hastalıkların tedavisinde kullanılmaktadır. Bitki kökenli ilaçlar özellikle 20 yy. başlarından itibaren tıpta artan bir öneme sahiptir. Günümüzde klinik olarak kullanılan ilaçların yaklaşık %25’i bitki kökenlidir. Bitkiler pek çok kimyasal bileşik üretirler ve saponinler bu bileşik grupları içinde en yaygın olarak bulunanlardandır. Saponinler; antifungal, antiviral, anti-HIV, sitotoksik vb. çok çeşitli biyolojik aktivite gösterirler. Saponaria türleri halk arasında sabun otu olarak adlandırılmaktadır. Bitkiden elde edilen saponinlerin köpürmesi ve temizleme özelliği göstermesinden dolayı, hassas kumaşların ve değerli mücevherlerin temizliğinde doğal temizlik malzemesi olarak kullanılır. Ayrıca Türkiye’nin bazı bölgelerinde ve bazı Ortadoğu ülkelerinde bitkiden elde edilen saponinlerin helva ve benzeri tatlıların yapımında kullanıldığı bilinmektedir. Bunların yanında Saponaria türleri halk arasında pek çok rahatsızlığın tedavisinde kullanılmaktadır. Saponaria türleri üzerine yapılan aktivite çalışmaları sonucu bazı türlerin, prostat, göğüs ve kolon kanserine karşı aktivite gösterdikleri, ayrıca antiproliferative (kanser hücrelerinin yayılımını engelleyici), bağışıklığı güçlendirici ve hemolitik aktiviteler gösterdikleri belirlenmiştir. Bu etkilerin bitkide bulunan saponinlerden kaynaklandığı düşünülmektedir. Proje kapsamında çalışılan S. prostrata WILLD. subsp. anatolica HEDGE türü Türkiye’ye Endemik ve nesli tehlike altındaki bitki türlerindendir. Bitki kurutulup, öğütüldükten sonra MeOH ile ekstrakte edilmiş ve hegzan ile muamele edilerek apolar kısımları uzaklaştırılmıştır. Kalan ekstre, RP–18 üzerinden fraksiyonlanmış, saponin içeren fraksiyonlar birleştirilerek açık kolon kromatografisi, prep. HPLC ve Prep. Tabaka Kromatografisi yöntemleriyle toplam 7 saponin ve 1 flavonoid glikozit saflandırılmıştır. Ayrıca bitkinin içerdiği yağ asitleri GC-MS çalışmasıyla belirlenmiştir. Doymamış yağ asitleri (omega-3 ve omega6 ~%55) , doymuş yağ asitlerine (~35) göre daha yüksek bulunmuştur. Literatür verilerine göre, bu çalısma S. prostrata WILLD. subsp. anatolica HEDGE üzerine yapılmış ilk çalışmadır.