Neo Klasik Realizm Çerçevesinde Hazar Bölgesi Doğal Gaz Boru Hatlarının İşlevselliği Yönünden Bir İnceleme

Abstract

Dünya ekonomisindeki değişimler, nüfus artışı ve teknolojik gelişmeler enerjiye olan talebi artırmaktadır. Bu durum, ülkeleri yeni enerji kaynakları arayışına yöneltirken, doğal gaz küresel enerji piyasalarında giderek daha önemli bir konuma gelmiştir. Küresel enerji talebinin %25’ini karşılayan doğal gaz, dünya çapında en çok ihraç edilen ikinci enerji kaynağıdır. Avrasya, dünyanın en büyük doğal gaz rezervlerine sahip bölgelerinden biri olup, dünya doğal gaz rezervlerinin %72’sini barındırmaktadır. Bölge, aynı zamanda küresel doğal gaz üretiminin %58’ini gerçekleştirerek önemli bir ihracat merkezi haline gelmiştir. Bu çalışmada, Avrasya’daki doğal gaz projeleri neo-klasik realizm teorisi çerçevesinde analiz edilmektedir. Neo-klasik realizm, devletlerin uluslararası güç dengelerini değerlendirirken içsel dinamiklerini de dikkate alır. Bu bağlamda, Rusya’nın enerji piyasalarındaki hakimiyetini sürdürme çabaları, Azerbaycan ve Türkmenistan gibi ülkelerin doğal gaz projelerini dış politika aracı olarak kullanmaları incelenmektedir. Çalışmada, Hazar Bölgesi’nde faaliyette olan ve olmayan doğal gaz projeleri ele alınarak, neden bazı projelerin tamamlanıp bazılarının başarısız olduğu araştırılmaktadır. Literatürdeki mevcut çalışmalar genellikle tekil projeler üzerine odaklanırken, bu makale tüm projeleri karşılaştırmalı bir analizle ele almaktadır. Sonuç olarak, Avrasya’daki doğal gaz iletim projelerinin yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda jeopolitik ve stratejik unsurlar çerçevesinde değerlendirildiği ortaya konulmaktadır.