Yatırım teşviklerinin uluslararası ticaret ve doğrudan yabancı yatırımlar üzerindeki etkileri

Abstract

Ülke ekonomilerinin geliştirilmesi ve kalkınması aşamalarında uygulanan politikalar, kamu kaynaklarının adil olarak bölüşülmesi ve tabanına yayılması açısından devlet teşvikleri önemli bir yere sahiptir. İktisadi açıdan gelişmenin en önemli faktörlerinden biri de ülkeye yapılan doğrudan yatırımlardır. Doğrudan yabancı yatırımlar, değişen küresel ekonomik yapılarla birlikte, özellikle gelişmekte olan ülkelerin ekonomileri üzerinde etkili olmuştur. Ekonomik sorunlarının başında gelen sermaye yetersizliğini, gelişmekte olan ülkeler yabancı yatırımları ülke ekonomilerine davet ederek çözüm arayışına yönelmişlerdir. Bu yönelme sonucunda gelen uluslararası dogrudan yatırımlar gelişmekte olan ülkelerin ekonomilerinin gelişimine hız kazandırmıştır. Türkiye doğrudan yabancı yatırımlar açısından geniş içerikli yatırım teşvik programlarını yapısında bulundurmaktadır. Doğrudan yabancı yatırımları ülke ekonomisine çekerek entegre edebilmek ve uluslararası ekonomik sistemde rekabet sağlayabilmek için teşvik programlarının da artırılması amaçlanmaktadır. Bu çalışmada, yatırım teşvik politikalarının uluslararası ticaret ve dogrudan yabancı yatırımlar üzerinde artırıcı etkiye sahip olup olmadığı konusu analiz edilmiştir. Bu doğrultuda, Türkiye'de gerçekleşen yatırım teşvik dosyası sayıları, ihracat rakamları ile doğrudan yabancı yatırım rakamları 2001–2021 yılları arasındaki çeyreklik dönemler halinde oluşturulan veriler kullanılarak zaman serisi modeli kurulmuştur. Oluşturulan modelde yapısalkırılmalı birim kök testi sonucunda, güvenilir ülkeye doğru seyretme özelliği ile bilinen doğrudan yabancı yatırımların Türkiye'deki yapısal dönüşümlerden hem de küresel salgın gibi şoklardan etlilendiği görülmüştür. Yapılan eşbütünleşme testinde doğrudan yabancı yatırımlarve ihracat arasında uzun dönemli ilişki olduğu görülmektedir. ihracat ile desteklenen ekonomik büyüme ve yatırım teşvikleri vasıstasıyla Türkiye'ye gerçekleştirilen doğrudan yabancı yatırımların özendirilebileceği bir ilişkinin olduğu ortaya koyulmuştur.Government incentives have an important place in terms of the policies implemented in the development and development stages of the country's economies, the fair distribution of public resources and their spreading to the base. One of the most important factors of economic development is the direct investments made in the country. Foreign direct investments, together with the changing global economic structures, have had an impact especially on the economies of developing countries. Developing countries have tended to seek solutions by inviting foreign investments to their country's economies. As a result of this orientation, international direct investments accelerated the development of the economies of developing countries. Turkey has a comprehensive investment incentive program for foreign direct investments. It is also aimed to increase the incentive programs in order to attract and integrate foreign direct investments into the country's economy and to ensure competitiveness in the international economic system. In this study, it is analyzed whether investment incentive policies have an increasing effect on international trade and foreign direct investments. In this direction, the time series model was established by using the data generated in quarterly periods between 2001-2021 on the number of investment incentive files in Turkey, export figures and foreign direct investment figures. As a result of the structural break unit root test in the created model, it has been seen that foreign direct investments, known for their trajectory towards a reliable country, are affected by structural transformations in Turkey as well as shocks such as the global epidemic. In the cointegration test, it is seen that there is a long-term relationship between foreign direct investments and exports. It has been revealed that there is a relationship that can encourage foreign direct investments to Turkey through economic growth and investment incentives supported by exports.