Z Kuşağının Sahte Sosyal Medya İçeriklerini Alımlama Biçimlerine Dair Bir Araştırma - Kiraz, Ersel (Istanbul Arel University, 2025)
Bu çalışma, Z kuşağı sosyal medya kullanıcılarının sahte içerikleri nasıl anlamlandırdığını Stuart Hall’un kodlama/kod açma modeli çerçevesinde incelemektedir. Nitel araştırma deseninde yürütülen çalışmada, amaçlı örneklemle seçilen 18 katılımcıya COVID-19, deprem/komplo ve Milli Piyango hilesi temalı dört sahte sosyal medya iletisi gösterilmiş; katılımcıların bu içeriklere yönelik algıları derinlemesine görüşmeler yoluyla analiz edilmiştir. Bulgular, Z kuşağı kullanıcılarının tekil ve homojen bir alımlama profili sergilemediğini; içerik türü, bilgi kaynağına duyulan güven, bilişsel önyargılar ve toplumsal bağlamın etkisiyle eleştirel ve hâkim okuma pozisyonları arasında geçiş yaptıklarını göstermektedir. Sağlık temalı içerikler en yüksek düzeyde eleştirel okumayı tetiklerken, deprem ve Milli Piyango paylaşımları katılımcıları belirgin biçimde ikiye bölmüştür. Eleştirel okumayı artıran unsurlar; kaynaksızlık farkındalığı, bilimsel bilgiye aşinalık, teyit pratikleri ve manipülasyon göstergelerini tanıma becerisidir. Buna karşılık hâkim okumayı besleyen dinamikler; mevcut inançlarla uyum, otoriteye güven, tekrarlama etkisi ve komplo kültürünün gündelik söyleme yerleşmiş olmasıdır. Sonuçlar, yanlış bilgiyle mücadelede yalnızca doğrulama mekanizmalarının değil, eleştirel düşünme, bilişsel önyargı farkındalığı ve dijital medya okuryazarlığının güçlendirilmesinin gerekliliğine işaret etmektedir.
Keywords: Media Studies; Basın Çalışmaları [EN] Journalism; Gazetecilik [EN] Journalism Studies; Gazetecilik Çalışmaları [EN] Communication Studies; İletişim Çalışmaları [EN] Social Media Studies; Sosyal Medya Çalışmaları [EN] Social Media Applications and Analysis; Sosyal Medya Uygulamaları ve Analizi